انواع و اقسام ورزش های معنوی


عقیق:کتاب در سایه سار رمضان‏ (در کلام و پیام حضرت آیت الله العظمی خامنه ای) اثری از مرکز اطلاع رسانی غدیر پیرامون مسائل مربوط به ماه مبارک رمضان است که «حوزه نیوز» منتخبی از این نکات را در شماره های گوناگون تقدیم علاقمندان می نماید.

 

– بزرگترین درس ماه رمضان، خودسازى است

آنـچـه که من به مردم عزیزمان در این خطبه عرض مى کنم، این است که بزرگترین درس مـاه رمضان ، خودسازى است.

اولین و مهمترین قدمِ خودسازى هم این است که انسان به خود و به اخلاق و رفتار خود با نظر انتقادى نگاه کند؛ عیوب خود را با روشنى و دقت ببیند و سـعـى در بـرطرف کردن آنها داشته باشد. این از عهده ى خود ما برمى آید و این تکلیفى بر دوش ماست. (۱)

 

– رمضان ، یک صحنه ى مناسب براى تمرین ترک مجموعه ى گناهان

… تـمـام عـبـادات و تکالیف شرعى اى که من و شما را امر کرده اند تا انجام دهیم ، در حقیقت ابـزارهـاى هـمـیـن تـزکـیـه یـا هـمـیـن تـربـیـت اسـت؛ بـراى ایـن اسـت کـه مـا کـامـل شویم؛ ورزش است.

همچنان که اگر ورزش نکنید، جسم شما ناتوان، بى قدرت و آسـیـب پـذیر خواهد شد و اگر بخواهید جسم را به قدرت، به زیبایى، به توانایى، بـه بـروز قـدرت ها و استعدادهاى گوناگون برسانید، باید ورزش کنید.

نماز، ورزش است؛ روزه، ورزش است؛ انفاق، ورزش است؛ اجتناب از گناهان، ورزش است؛ دروغ نگفتن، ورزش اسـت؛ خیرخواهى براى انسان ها، ورزش است.

با این ورزش ها، روح، زیبا و قوى و کـامل مى شود. اگر این ورزش ها انجام نگیرد، ممکن است به ظاهر خیلى پسندیده به نظر بـیـاییم؛ اما باطنمان یک باطن ناقص و نحیف و حقیر و آسیب پذیر خواهد بود. روزه ، یکى از این ورزشهاست .

روزه فـقـط ایـن نیست که انسان نخورد و نیاشامد. این نخوردن و نیاشامیدن ، باید از روى نـیـّت بـاشـد، والاّ اگـر شـمـا یـک روز بـه خـاطـر گـرفـتـارى و یـا اشـتـغـال بـه کار، دوازده ساعت ، پانزده ساعت فرصت نکنید چیزى بخورید، هیچ ثوابى بـه شـمـا نـخـواهـنـد داد. اما همین امساک را وقتى با نیّت انجام دادید ـ «اجعلنا ممّن نوى فـعـمـل»؛ نیّت کند و به دنبال آن ، عمل انجام دهد ـ این همان گوهر درخشانى مى شود که به شما ارزش مى بخشد و روحتان را قیمتى مى کند.

شـرط روزه ، نـیـّت اسـت . نـیـّت یـعـنـى چـه؟ یـعـنـى ایـن عـمل را، این حرکت را، این امساک و تمرین را، جهت دادن براى خدا، در راه خدا، به خاطر انجام دسـتـور الهـى.

ایـن اسـت کـه بـه هـر کـارى ارزش مـى بـخـشـد؛ لذا در دعـاى شـب ِاوّل مـاه مـبـارک مـى خـوانـید که: «اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ نَوَى فَعَمِلَ وَ لَا تَجْعَلْنَا مِمَّنْ شـَقـِیَ فـَکـَسـِلَ» (۲) کـسـالت ، بـى رغـبتى و بى نشاطى براى کار ـ چه کار معنوى و چه کار مادى ـ شقاوت است .

روزه ، یکى از بهترین کارهاست. با این که به ظاهر اقدام نکردن است ؛ اما در باطن اقدام اسـت ، عـمـل اسـت ، کـار مـثـبـت اسـت . چون شما نیّت این کار را دارید؛ لذا از هنگامى که وارد صـحـنـه ى روزه دارى مـى شـوید ـ یعنى از بعد از لحظه ى طلوع فجر ـ تا آخر روز به طـور دائم بـه خـاطـر ایـن نیّت ، در حال عبادتید. اگر هم بخوابید، دارید عبادت مى کنید. همین طور راه بروید، دارید عبادت مى کنید.

ایـن کـه از قـول نـبـى اکـرم (عـلیـه و عـلى آله الصـّلاه والسـّلام ) نـقـل شـده اسـت کـه فـرمـود: «أَنـْفـَاسـُکـُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَهٌ» (۳)؛ خوابیدن و نفس کشیدن شما عبادت است ، خواب چطور عبادت مى شود؟ نفس کشیدن چـطور «سبحان اللّه» گفتن مى شود؟ این به خاطر آن است که شما بیکار هم که بـاشـیـد، هـیـچ اقـدامـى هـم کـه نـکـنـید، چون با این نیّت وارد این وادى شده اید، یکسره در حال عبادتید.

در روایـت دیـگر مى فرماید: «نَوْمُ الصَّائِمِ عِبَادَهٌ وَ صَمْتُهُ تَسْبِیحٌ» (۴)؛ سـکوت هم که مى کنید، مثل این است که «سبحان اللّه» مى گویید. و «وَ عَمَلُهُ مـُتـَقـَبَّلٌ وَ دُعـَاؤُهُ مـُسـْتـَجـَابٌ» (۵)؛ عـمـل شـمـا مـقـبـول و دعـایـتـان مـسـتـجـاب اسـت. سکوت شما عبادت است ، نفس کشیدن شما عبادت است ، خـوابـیـدن شـما عبادت است . چرا؟ چون شما دارید این امساک و این دست کشیدن از بخشى از لذات جسمانى را، براى خدا در یک مدت سى روزه ـ ماه رمضان ـ تجربه مى کنید.

هـمـه ى ایـن عـبـادت و دیـگـر عـبـادات، بـر گرد این محور مى گردد که انسان با مشتهیات نـفـسـانـى و بـا لذایـذى کـه انـسـان را به پستى مى کشانند و برده مى کنند، مبارزه کند. افـسـار گسیخته کردن نفس انسانى ، هنر نیست . هر چه در توان دارى لذت ببرى ، براى انسان کمال نیست ؛ این از مقوله ى حیوانیت است ـ انسان هم یک جنبه ى حیوانى دارد ـ و تقویت جـنـبـه ى حـیـوانـى اسـت . البـتـه جنبه ى حیوانى هم جزو ماست و نخواسته اند که ما آن را نـداشـتـه بـاشیم . خوردن ، آشامیدن ، استراحت کردن ، لذت مباح بردن ، جزو وجود ماست ، اشـکـال هم ندارد و کسى آنها را منع هم نکرده است . آنچه ممنوع است ، این است که انسان در ایـن جـنـبـه غـرق شـود. مـادیـگرى ، انسان را به غرق شدن در این جنبه مى کشاند. ادیان و روش هاى عقلانى عالم ـ که روش الهى ، مبتنى بر پایه هاى عقلانى است ـ جلوِ انسان را مى گـیـرد، تـا در این سراشیب لذت برى از لذایذ و مشتهیات زندگى ، اختیار خود را از دست نـدهد و فرو نغلتد.

هر دعوتى که انسان را به لجام گسیختگى در لذات بکشاند، دعوت بـه آتـش و دعـوت بـه بـدبختى و هلاکت است . به طور کلى ، دعوت انبیاء، دعوت حکماء، دعـوتـهـاى الهـى ، در جـهـت کـفـِنـفـس از ایـن لذایـذ اسـت ، کـه روزه هـم از ایـن قـبیل است . به همین خاطر است که در روایات ما، ماه رمضان یک صحنه ى مناسب شمرده شده است ، براى این که انسان در این ماه تمرین کند و مجموعه ى گناهان را ترک گوید.

یـک روایـت از امـام صـادق (عـلیـه الصـّلاه والسّلام) است که خطاب به «محمّدبن مُسلم» مـى فرماید: «إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ وَ لِسانُکَ وَ لَحْمُکَ وَ دَمُکَ وَ شـَعْرُکَ وَ بشرُکَ» (۶).

امام صادق به این یار و شاگرد نزدیک خود مى فرماید کـه وقـتـى روزه مـى گـیـرى ، بـایـد شـنـوایـى تـو روزه گیر باشد، بینایى تو روزه بـگـیـرد، زبـان تـو روزه بـگیرد، گوشت و خون و پوست و موى و بشره ى تو روزه دار بـاشـد؛ دروغ نـگـویـى ، انـسـان هـاى مؤمن را دچار بلا نکنى ، دلهاى ساده را اغوا نکنى ، بـراى بـرادران مـسـلمان و جامعه ى اسلامى توطئه درست نکنى ، بدخواهى نکنى ، بددلى نـکـنـى ، تـهـمت نزنى ، کم فروشى نکنى ، امانتدارى کنى . انسانى که در ماه رمضان با کـفِّنـفـس خـود، از خوردن و آشامیدن و مشتهیات نفسانى و جنسى روزه مى گیرد، باید زبان خـود، چـشـم خـود، گـوش خـود و هـمـه ى اعـضا و جوارح خود را روزه دار بداند و خود را در مـحـضـر خـداى مـتـعـال و دورى گـزیـده از گـنـاهـان بـیـنگارد. دنباله ى روایت مى فرماید: «وَ لایـَکـُونُ یـَوْمَ صـُوْمـِکَ کـَیـَوْمِ فـِطـْرِکَ»؛ روز روزه ى تـو، مـثـل روز فـطـر تـو نـباشد؛ مثل روزهاى عادى باشد. روز ماه رمضان هم همان گونه رفتار کنى که در روزهاى عادى رفتار کردى . باید به تربیت نفس توجه کنى و این فرصت را مغتنم بشمارى .

در یـک روایـت دیـگـر مـى فـرمـایـد: «صـَوْمُ الْنَّفـْسِ اِمـْسـاکُ الْحـَواسِّ الْخـَمـْسِ عـَنـْ سـائِرِالمـَاءثـِمِ» (۷).

از امـیـرالمـؤمـنـیـن (عـلیـه الصـّلاه والسـّلام) نقل شده است که روزه ى نفس، غیر از روزه ى جسم و روزه ى شکم است.

روزه ى نفسِ انسان ایـن اسـت کـه هـمـه ى حـواس پـنـجگانه ى او از گناهان امساک کنند. «وَ خُلُوِّ الْقَلْبِ مِنْ جـَمـِیـْعِ اَسـْبـابِ الْشَّرِ»؛ دل از همه ى موجبات و اسباب شر و فساد خالى شود. با خـداى مـتـعـال و بـا بـنـدگـان خـدا، دل را صاف و بى غلّ و غش کنیم . در این جهت ، روایات زیادى هست .

برادران و خواهران عزیز! از این فرصت استفاده کنیم . ماه رمضان یک فرصت بسیار مغتنم اسـت بـراى ایـن کـه خـودمـان را بـه خـدا نـزدیـک کـنـیـم ، بـه کمال نزدیک کنیم ، از مفاسد دور کنیم ، از گناهان پاک کنیم . این دعاهایى که در این ماه هست ، ایـن اسـتـغـفـارى کـه در ایـن مـاه مستحب است ، همه فرصت است ؛ مبادا این فرصتها از دست بـرود. این ماه رمضان به زودى تمام خواهد شد. اگر تا ماه رمضان دیگر زنده بمانید، آن هـم مـثل برق و باد خواهد گذشت . این فرصتهاى ذى قیمت از دست خواهد رفت ؛ از هر روز و سـاعـتـش بـایـد اسـتـفـاده کـنید. من به شما برادران و خواهران نمازگزار؛ بخصوص به جوانان توصیه مى کنم که از این بهار رحمت الهى استفاده کنید، استغفار کنید، درِ خانه ى خـدا بروید، از گناهان تن و گناهان روح و گناهان فکر و قلب استغفار کنید. آن جامعه اى کـه این طور محل استغفار الهى و توبه ى الى اللّه باشد، جامعه ى نورانى خواهد بود و بـه بـرکـت آن نـورانـیـت ، پـروردگـار مـتـعـال خـیـرات را بـر جـامـعـه نازل خواهد کرد. (۸)

 

پی نوشت:

۱- ۲۵/۹/۱۳۸۰

۲- الاقبال بالاعمال الحسنه ، سیدبن طاووس ، ج ۱، ص ۱۳۷۶

۳- امالى شیخ صدوق ، ص ۸۴

۴- ثواب الاعمال ، ص ۷۵

۵- همان

۶- المقنعه ، ص ۳۱۰

۷- غررالحکم : ح ۵۸۸۹

۸- ۱۲/۱۰/۱۳۷۶

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code