صفات و نشانه های خاشعین


عقیق:پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی، شرح دعاهای روزانه ماه مبارک رمضان را از منظر معظم له منتشر می سازد که رسانه رسمی حوزه آن را انعکاس خواهد داد.

 

دعای روز پانزدهم ماه مبارک رمضان

«اللهُمَّ ارْزُقْنى‏ فیهِ‏ طاعَهَ الْخاشِعینَ، وَاشْرَحْ فیهِ صَدْرى‏ بِانابَهِ الْمُخْبِتینَ، بِامانِکَ یا امانَ‏ الْخآئِفین؛ خدایا در این ماه اطاعتى همانند فروتنان را روزیم کن، و با توبه خاضعانه سینه‏‌ام را گشاده‏‌دار، به ایمنیت اى ایمن‌بخش ترسیدگان». ‏[۱]

بازخوانی ابعاد روزی معنوی، معناشناسی خشوع؛ ویژگی های متواضعان ، حقیقت خشوع و بندگی، آداب و احکام عذرخواهی و عذرپذیری و نقش سازنده خوف در بازدارندگی از جمله نکات کلیدی است که در دعای روز پانزدهم ماه مبارک رمضان مورد توجه قرار گرفته است.

 

روزى تنها به معنى مواهب مادى نیست

روزى معنى وسیعى دارد که روزی­هاى معنوى را نیز در بر مى‏گیرد، بلکه روزى اصلى همین روزى معنوى است، در دعاها تعبیر به رزق در مورد روزی هاى معنوى بسیار به کار رفته است،به عنوان نمونه در مورد حج مى‏گوئیم: « اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرَامِ؛ خدایا مرا روزى کن حج بیت الحرام را».[۲]

 

مفهوم خشوع در قرآن

«خشوع‏» به معناى حالت تواضع و ادب جسمى و روحى است که در برابر شخص بزرگ یا حقیقت مهمى در انسان پیدا مى‏شود، و آثارش در بدن ظاهر مى‏گردد.[۳]،[۴]

خداوند در قرآن لفظ خشوع‏ را براى زمین­هاى بى‏گیاه و خشک که فاقد حیات هستند، اطلاق کرده، یعنى‏ انسان خاشع هم در برابر خداوند و عظمت او، مرده و فاقد تحرک است.[۵]

 

صفات و نشانه های خاشعین در کلام وحی

در قرآن کریم آمده است: «وَ کانُوا لَنا خاشِعِینَ[۶]‏؛و آنها همواره در برابر ما خشوع داشتند»؛ خضوعى آمیخته با ادب و احترام و ترس آمیخته با احساس مسؤولیت‏ که نشان می دهد خاشعین به هنگام رسیدن به نعمت گرفتار غفلت ها و غرورهایى که دامن افراد کم ظرفیت و ضعیف الایمان را به هنگام وصول به نعمت مى‏گیرد نمى‏شدند، آنها در همه حال نیازمندان را فراموش نمى‏کردند، و در خیرات، سرعت داشتند، آنها در حال نیاز و بى‏نیازى، فقر و غنا، بیمارى و سلامت، همواره متوجه خدا بودند، و بالآخره آنها به خاطر اقبال نعمت گرفتار کبر و غرور نمى‏شدند، بلکه همواره خاشع و خاضع بودند.[۷]

 

حقیقت خشوع بندگی

از صفات دیگر پرهیزگاران خشوع در عبادت است ؛[۸] که نشان می دهد عبادت‏ آنها سرسرى و بى‏روح نیست، بلکه حالت خضوع و خشوع‏ و حضور قلب که روح عبادات است در اعمال عبادى آنها موج مى‏زند و هرنمازى از آنها نردبانى است براى صعود به اوج قرب خدا.[۹]

 

مفهوم مخبتین

«مخبتین» به معناى متواضعان است که خداوند آنها را به عنوان کسانى که به هنگام یاد خدا، دل‏هایشان ترسان مى‏شود و در برابر مصائب، صابر و شکیبا و برپادارنده نماز، و انفاق کننده از همه مواهب هستند، تفسیر مى‏نماید.[۱۰]،[۱۱]

 

توبه، سعه صدر می خواهد

بسیارند کسانى که اعمال خلافى را مرتکب مى‏شوند، امّا گویى عارشان مى‏آید که عذر بخواهند و آن را عیب مى‏دانند، بلکه طلبکارند. این عیب بسیار بزرگى است. چه اشکالى دارد اگر انسان خلافى را مرتکب شد، همان‏گونه که پشیمان شده ، در پیشگاه خداوند توبه و استغفار مى‏کند، و حتی در پیشگاه خلق هم عذر بخواهد. اگر مردم واقعاً سعه‏ صدر، شجاعت و شهامت عذرخواهى را داشته باشند بسیارى از مشکلات در همان مراحل اوّلیّه پایان مى‏پذیرد.[۱۲]

بنابراین اگر در کارها منصف باشیم و عذرخواهى کنیم این خود، کلید زندگى سالم است، پس اعتذار (پوزش طلبیدن) از ارزش‏هاى اخلاقى است.[۱۳]

 

سخن آخر: (نقش سازنده خوف در بازدارندگی)

خوف‏ عامل بازدارنده در برابر طغیان‏ها و حرکات بى‏رویه است. همان گونه که وسیله نقلیه فاقد موتور، از حرکت باز مى‏ماند و فاقد ترمز در برابر پرتگاه‏ها و جاده‏هاى خطرناک ایمنى‏ ندارد، این مولفه در وجود هر انسانى باید به صورت متعادل باشند تا هم به سوى طاعات حرکت کند و هم از معاصى خوددارى نماید؛[۱۴] اینگونه است که حضرت علی (ع)می فرماید:«کسى که (از خدا) بترسد ایمنى‏ مى‏یابد»،[۱۵]

 

پی نوشت:

[۱] کلیات مفاتیح نوین ؛ ص۸۱۵٫

[۲] تفسیر نمونه ؛ ج‏۲۰ ؛ ص۳۷۴٫

[۳] سورۀ مؤمنون؛ آیه ۲؛تفسیر نمونه؛ ج ۱۴، ص ۲۱۳٫

[۴] لغات در تفسیر نمونه ؛ ص۲۰۴٫

[۵] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقین) ؛ ج‏۲ ؛ ص۱۷۸٫

[۶] سورۀ انبیاء؛آیۀ۹۰٫

[۷] همان ؛ ج‏۳ ؛ ص۱۸۷٫

[۸] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقین) ؛ ج‏۲ ؛ ص۱۷۵٫

[۹] پیام امام امیر المومنین علیه السلام ؛ ج‏۷ ؛ ص۵۶۸٫

[۱۰] سورۀ حجّ، آیات ۳۴- ۴۱، تفسیر نمونه، ج ۱۴؛ ص ۱۱۷ – ۱۳۶٫

[۱۱] لغات در تفسیر نمونه ؛ ص۵۱۲٫

[۱۲] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص۲۴۲٫

[۱۳] همان.

[۱۴] پیام امام امیر المومنین علیه السلام ؛ ج‏۹ ؛ ص۳۶۳٫

[۱۵] نهج البلاغه با ترجمه فارسى روان ؛ ترجمه ؛ ص۷۸۵٫

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code