صوت مادر رهبرانقلاب درباره روش تربیت فرزندانشان


عقیق:صفحه اینستاگرام ریحانه منتسب به دفتر حفظ  و نشر آثار مقام معظم رهبری، کلیپی با صوت مادر گرامی رهبرانقلاب درباره روش تربیت فرزندانشان را منتشر کرد.

 ۱۵ مرداد ۱۳۶۸، سالروز وفات والده گرامی رهبر انقلاب


بانو خدیجه میردامادی (متولد ۱۲۹۳ شمسی)، والده گرامی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بانویی زاهد، متشرع، آشنا با آیات قرآن، احادیث، تاریخ و ادبیات بود. ‌

آیت‌الله سیدهاشم نجف‌آبادی میردامادی (۱۳۰۳ق ـ۱۳۸۰ ق)، جد مادری آیت‌الله خامنه‌ای (از خاندان میرداماد فیلسوف مشهور عصر صفویه) از شاگردان آخوندخراسانی و میرزا محمدحسین نائینی، از علما و مفسران قرآن و از ائمه‌ی جماعت مسجدگوهرشاد بود و در پی اعتراض به کشتار مردم در مسجد گوهرشاد در دوره‌ی حکومت رضاشاه، به سمنان تبعید شد. آیت‌الله خامنه‌ای از سوی مادر به محمد دیباج فرزند امام جعفر صادق (ع) نسب می‌رساند.

 

تعداد بازدید : 0

راهکارهایی در سامان‌بخشی به امور دنیوی


عقیق:امیرالمؤمنین(ع) در روایتی سه راهکار را در زمینه اصلاح نفس،‌ سامان‌بخشی به امور دنیوی و اصلاح رابطه با مردم معرفی کرد. آن‌حضرت می‌فرماید: «هرکس باطن خود را نیکو کند، خداوند هم ظاهرش را نیکو جلوه دهد. هر که براى دینش کار کند، خداوند کار دنیایش را کفایت کند و هرکه رابطه خود را با خدا نیکو کند، خداوند رابطه او را با مردم نیکو کند؛ مَنْ أَصْلَحَ سَرِیرَتَهُ، أَصْلَحَ اللَّهُ عَلَانِیَتَهُ؛ وَمَنْ عَمِلَ لِدِینِهِ، کَفَاهُ اللَّهُ أَمْرَ دُنْیَاهُ؛ وَ مَنْ أَحْسَنَ فِیَما بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ، أَحْسَنَ اللَّهُ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ النَّاسِ». (نهج‌البلاغه، حکمت432 صبحی صالح)

بر این اساس، آراستن باطن و درون انسان به‌وسیله اخلاق خوب زمینه است براى آنکه خداوند گفتار و رفتار ظاهرى او را به‌لطف خود اصلاح کند، زیرا آراستگى ظاهر به‌منزله نتایج آرایش باطن است و همچنین عمل انسان به‌خاطر دین و برپا داشتن حدود الهى زمینه است براى اصلاح حال او در زندگى دنیوى‌اش و انگیزه‌اى براى توجه مردم نسبت به اوست، زیرا او به‌جاى اینکه مثل آنها شیفته دنیا شود، به خدا توجه دارد.

و جمله سومى نیز همین معنى را دارد، زیرا که خالص کردن بندگى براى خدا و نیکو ساختن رفتار خود، باعث بریدن از محبت و حرص بر دنیایى است که باعث برهم زدن و فساد بین مردم است و در نتیجه زمینه براى از بین بردن و برطرف ساختن این فساد فراهم خواهد بود. (شرح ابن‌میثم بحرانی)

همچنین این نکته برداشت می‌شود کسى که پیوند خود را با خدا محکم کند، به‌یقین خیانت نمى‌کند، راستگو و درست‌کردار است، داراى سخاوت و محبت دربرابر خلق خداست و امر به معروف و نهى از منکر مى‌کند و به‌یقین این اعمال سبب حسن ظن مردم به او و حسن رابطه آنها با وى مى‌شود. خداوند در سوره مریم(س) مى‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدّاً; مسلّماً کسانى که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، خداوند رحمان محبت و مودتی براى آنان در دل‌ها قرار مى‌دهد»، و در دعاى ابراهیم علیه‌السلام براى فرزندانش در سوره ابراهیم مى‌خوانیم: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِى إِلَیْهِمْ; دل‌هاى گروهى از مردم را متوجه آنها کن».

                                                                                       (پیام امام امیرالمؤمنین ــ شرح نهج‌البلاغه آیت‌الله مکارم شیرازی)

خاطرات تبلیغی همسر یک مبلغ در «زن آقا»


عقیق:مراسم خوانش کتاب «زن آقا» به مناسبت سالروز ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) با حضور زهرا کاردانی، نویسنده کتاب، سید حمید موسوی مدیرکل اجتماعی، فرشته سلجوقی مدیرکل امور بانوان وخانواده استانداری خراسان رضوی، حجت الاسلام علی اکبر سبزیان مدیرکل کتابخانه های عمومی و جمعی از مسئولان، به همت اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی، در مشهد برگزار شد.

زهرا کاردانی نویسنده کتاب «زن آقا»، در این مراسم به بیان نکاتی در خصوص نگارش این کتاب پرداخت و با اشاره به نگارش داستان کوتاه در سال های گذشته، گفت: از مدت ها قبل نسبت به ثبت خاطرات و نوشتن داستان کوتاه اقدام کرده بودم و در اولین سفر تبلیغی که به همراه همسرم به یکی از روستاهای استان فارس رفته بودیم نیز این خاطره نویسی و ثبت تجربیات خود از این سفر یک ماهه را ادامه دادم.

وی افزود: در ادامه و بعد از مطالعه مطالب و خاطرات نوشته شده از این سفر توسط مرتضی سرهنگی از پیشکسوتان عرصه داستان نویسی و ثبت ادبیات شفاهی کشور نسبت به ثبت این مطالب به صورت کتاب ترغیب شدم و حاصل این روزنوشته ها و تجربیات ما در سفر یک ماهه تبلیغی کتاب “زن آقا” بود.

پیام های نهفته در کتاب “زن آقا”

حجت الاسلام علی اکبر سبزیان، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی در جلسه خوانش کتاب «زن آقا» ضمن تبریک هفته ازدواج اسلامی و سالروز ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) اظهار داشت: یکی از برنامه های  اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی در جهت ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی و تاثیر گذاری بر سبک زندگی مردم، افزایش مهارتهای زندگی و ایجاد انس و الفت بین زوجین، والدین و فرزندان  برگزاری جلسات خوانش و معرفی کتاب است.

وی ادامه داد: امروز نیز یکی از کتاب هایی که با توجه به مناسبت فرخنده ایام ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) مد نظر قرار گرفت و نمونه ای از زندگی زوج همراه و موفق و بر مبنای زندگی اسلامی است، توسط نویسنده معرفی و خوانش می شود.

حجت الاسلام سبزیان خاطر نشان کرد: کتاب «زن آقا» خاطرات همسر یک طلبه و روحانی مبلغ  است که با شوهر خود در این سفر تبلیغی همراه می شود و با ثبت خاطرات و تجربیات خود از این سفر، زمینه خلق اثری هنری و مکتوب به نام کتاب «زن آقا» را فراهم می کند.

مدیرکل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی با اشاره به پیام هایی که در این اثر مکتوب نهفته است، گفت: همراهی و آشنایی همسران با مشکلات فضای کاری، نتایج و تاثیرات فعالیت های فرهنگی و تبلیغی و اهمیت ثبت خاطرات و روزنوشته ها از جمله پیام هایی است که در این کتاب  مشاهده می شود.

حجت الاسلام سبزیان با اشاره به صدور بیانیه گام دوم انقلاب مقام معظم رهبری ادامه داد: بعد از صدور این بیانیه اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی با شعار «ما گام دوم انقلاب را با کتاب بر می داریم» در این مسیر گام برداشته است و جلسات خوانش کتاب نیز درهمین راستا برگزار می شود.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی، افق  آینده انقلاب اسلامی را روشن عنوان و ابراز کرد: قطعا برای رسیدن به این افق روشن نظام مقدس جمهوری اسلامی به کتاب و کتابخوانی و عنصر دانایی نیازمند هستیم.

وی، حضور خانواده شهید مدافع حرم شهید حجت الاسلام میرزا محمود تقی پور را در جلسه خوانش کتاب «زن آقا» مایه تبرک و تیمن جلسه دانست و ادامه داد: فعالیت ها و سیره و منش روحانی مدافع حرم شهید حجت الاسلام محمود تقی پور و همراهی همسر وی نیز در برنامه های فرهنگی و تبلیغی نمونه ای از تمسک به زندگی مشترک امیرمومنان(ع) و حضرت زهرا(س) است.

تقدیر از خانواده شهید مدافع حرم شهید

برپایه این گزارش، در این مراسم از خانواده شهید مدافع حرم شهید حجت الاسلام محمود تقی پور و همچنین زهرا کاردانی نویسنده کتاب «زن آقا» تقدیر شد و برگزاری مراسم جشن امضا و امضای لوح یادبود مراسم خوانش و معرفی کتاب «زن آقا» پایان بخش این مراسم بود.

کلاس آموزش مداحی حاج میثم مطیعی برای نوجوانان




کلاس آموزش مداحی حاج میثم مطیعی برای دانش آموزان پایه اول تا ششم در آستان امام زاده قاضی الصابر(ع) برگزار شد . همزمان با برپایی کلاس برای نوجوانان ، مادران نیز پای مباحث تربیتی و اعتقادی با موضوعاتی چون: خانواده متعالی و زندگی بهتر، تربیت فرزند، تعامل زوجین در خانه که توسط خانم دکتر واعظی طرح می شود می نشینند. این کلاس ها روزهای دوشنبه در آستان امامزاده قاضی الصابر(ع) ده ونک تهران برگزار شد.

«فصل شیدایی» مهمان استان «سمنان» می شود


به گزارش روابط عمومی فصل شیدایی، نمایش بزرگ میدانی و چندرسانه ­ای «فصل شیدایی»، پرمخاطب ­ترين نمايش تاريخ تئاتر ايران، از «هبوط حضرت آدم» تا «ظهور امام زمان(عج)» و همچنین سیر «انقلاب اسلامی»، که پیش از این در شانزده استان کشور اجرا شده بود، این بار به مدت 10شب در سمنان به نمایش در می ­­آید.

این نمایش از بیست و یکم تا سی ­ام مردادماه با میزبانی بیش از پنج هزارنفر از ساعت 19:30 در استان سمنان، شهرک روزیه، پارک کوهستان اجرا می ­­شود.

مسؤل روابط عمومی فصل شیدایی می­ گوید: 11اتّفاق بزرگ تاریخی از جمله هبوط حضرت آدم، غدیرخم، قیام عاشورا، ظهور امام زمان(عج)، همچنین دوران پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، برای مخاطبان به تصویر کشیده می­ شود.

همچنین، مقارن با عید سعید قربان، بخش نمایشی «حضرت ابراهیم(ع)» نیز در این فصل، اضافه شده که از جلوه ­های ویژه بصری فوق ­العاده ­ای برخوردار است.

علاوه بر این، گوشه­ هایی از زندگی دلاور مرد سمنانی،  «شهید محمود اخلاقی» که از اوایل شکل ­گیری نهضت  انقلاب اسلامی تا آخرین روزهای دفاع مقدس، حضور  فعالی  داشته را در این نمایش شاهد خواهیم بود.  

ورود عموم برای تماشای این نمایش رایگان بوده و  علاقمندان می ­توانند برای تهیه ی بلیط به کانون فرهنگی  ورزشی جوانان بسیج(میدان سعدی)، سازمان فرهنگی  ورزشی شهرداری سمنان، فرهنگ سرای کومش، فرهنگ  سرای امید خانواده و مجتمع چاپ اوج(میدان سعدی، جنب  شهرداری) مراجعه نمایند.

طراح و کارگردان نمایش بزرگ فصل ­شیدایی «سعید  اسماعیلی»، نویسنده و راوی متون «رسالت بوذری» و  مجری طرح «محمد نیاکان» است.

«مؤسسه مُهَنّا» با حمایت و همراهی «سازمان هنری  رسانه ­ای اوج» و «ناحیه مقاومت بسیج سپاه سمنان» به  تهیه و تولید این اثر پرداخته ­اند.

علاقمندان می ­توانند برای اطلاعات بیشتر به پایگاه اطلاع رسانی مؤسسه مهنا به نشانی www.mohanna.ir مراجعه نمایند.

شهادت امام محمد باقر(ع) و ایام مسلمیه هیئت کجا برویم؟




با فرا رسیدن سالروز شهادت امام محمد باقر(ع) و ایام مسلمیه برنامه جامع هیئت ها منتشر می شود. همه هیئت ها، هیئتی ها، مداحان و منبری هایی که در این ایام برنامه دارند می توانند مشخصات مراسم خود را در سامانه جدید راهنمای عقیق و اپلیکیشن ثبت نمایند.

شهرری به استقبال محرم می رود / عزاداری ایام مسلمیه ثبت ملی می شود


عقیق: نشست خبری عباس سلیمی معاون فرهنگی و امور زائران آستان حضرت عبدالعظیم حسنی به منظور تشریح مراسم عزاداری ایام مسلمیه در حرم حضرت عبدالعظیم صبح امروز برگزار شد .

سلیمی در این نشست خبری با اشاره به سابقه تاریخی این مراسم گفت : آن طور که در اسناد تاریخی به دست آمده پایه گذار این مراسم حاج مرزوق کربلایی بوده که به به دعوت هیئت بنی فاطمه تهران به ایران مهاجرت کرده و سبک جدیدی از عزاداری را در ایران بنا گذاشته است. این مراسم در سال های بعد به همت هیئت های بزازها ، قنات آباد ، جامعه مداح تهران ، سادات شیرازی و هیئت های دیگر گسترش پیدا کرده و تا امروز ادامه یافته است.

سلیمی افزود : توجه به ریشه تاریخی این مراسم که به بیش از یک قرن می‌رسد تصمیم داریم این سنت آیینی را با رعایت تمامی موازین قانونی به ثبت ملی برسانیم لذا در مراسم امسال نماینده ی سازمان میراث فرهنگی برای بررسی و مشاهده مراسم حضور خواهد یافت تا این مرسم را به نام مردم ولایتمدار شهرری ثبت کنند .

همچنین در مراسم امسال نماینده رسمی حرم حضرت مسلم بن عقیل پرچم گنبد حرم ایشان را به عزاداران اهدا خواهد کرد که با تدابیر اندیشیده شده این پرچم در جایگاه قرار خواهد گرفت .

معاون فرهنگی آستان حضرت عبدالعظیم(ع) در ادامه این نشست خبری گفت: از دیگر فعالیت های اداره کل روابط عمومی آستان مقدس حضرت عبدالعظیم جمع آوری کلیه اسناد، کتب و آثار و مستندات مربوط به حضرت مسلم ابن عقیل علیه السلام و مراسم مسلمیه است که بحمدالله مجموعه نفیسی شده و در یک فرصت مقتضی در نمایشگاهی در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت. تلاش هایی که آستان مقدس حضرت عبدالعظیم علیه السلام درباره ایام مسلمیه دارد صرفا ناظر بر ظاهر و شور حسینی نیست تمام تلاش ما بر این است که با طرح محتوای مربوطه و ارتقاء معرفت عاشورایی عزیزان این برنامه‌ریزی‌ها ادامه پیدا کند. برگزاری جلسات و کلاس‌های آموزشی و ارتباط با سخنرانان در جهتِ همین معرفت افزایی خواهد بود.

تعداد بازدید : 20

سلیمی خاطر نشان کرد :انشالله امسال در روزهای پنجشنبه جمعه و شنبه هفدهم و هجدهم و نوزدهم مردادماه این مراسم هر شب پس از اقامه نماز مغرب و عشاء با کانون قرار دادن صحن اصلی حرم برگزار خواهد شد . البته تمام فضاها و صحن ها رواق‌ها و شبستان های آستان مقدس و خود مصلی ، مسجد جامع و سایر فضاها اختصاص به این مراسم داده شده است که با توجه به استقبال روز افزون هیئت ها از این مراسم ناگزیر هستیم که از فضاهای دیگر هم استفاده کنیم تا هنگام حضور هیئت ها به منظور عزاداری بتوانیم خدمات شایسته به این عزیزان ارائه کنیم . اجرای مراسم امسال را نیز دو شاعر و ذاکر پیشکسوت اهل بیت استاد حاج غلامرضا سازگار و حاج مصطفی طالبی بر عهده خواهند داشت.

چه کسی را عبادت می کنیم؟


عقیق:روایت زیر را از کتاب الکافی منتشر می‌کند.

 

امام جواد علیه السلام:

مَن أصغی إلی ناطِقٍ فقَد عَبَدَهُ، فإن کانَ النّاطِقُ یُؤَدّی عَنِ اللّه عَزَّوجلَّ فقَد عَبَدَ اللّه، و إن کانَ النّاطِقُ یُؤَدّی عنِ الشَّیطانِ فقَد عَبَدَ الشَّیطانَ .

هرکه به گوینده ای گوش سپارد، او را بندگی کرده است؛ اگر آن گوینده از خداوند عزوجل بگوید، شنونده خدا را عبادت کرده و اگر از طرف شیطان بگوید شیطان را عبادت کرده باشد.

 

پی نوشت:

الکافی: 6/434/24

منبع:حوزه

سخنی درباره سپردن کارهای زندگی به خدا


عقیق:امام صادق علیه السلام:

کسی که کارهای خود را به خدا بسپارد همواره از آسایش و خیر و برکت در زندگی برخوردار است. و واگذارنده حقیقی کارها به خدا، کسی است که تمام همّتش تنها به سوی خدا باشد.

متن حدیث:

امام صادق علیه السلام: اَلْمُفَوِّضُ أَمْرَهُ إلَی اللّه ِ فی راحَةِ الأَبَدِ وَ العَیْشِ الدّائِمِ الرَّغَدِ وَ الْمُفَوِّضُ حَقّا هُوَ الْعالی عَنْ کُلِّ هِمَّةٍ دُونَ اللّه ِ تَعالی.

 

پی نوشت:
“مصباح الشریعه، ج 1، ص 175”

منبع:مشرق

راه درمان نگرانی از احساس گناه


عقیق:کتاب «نقش باورهای دینی در رفع نگرانی ها» اثری از حبیب الله طاهری است که فصول چهارده گانه این کتاب در شماره های گوناگون تقدیم حضور شما فرهیختگان می گردد.

 

فصل هشتم: اضطراب و نگرانی از احساس گناه و راه درمان آن (توبه درمانی)

 

احساس گناه

 

انسان هر قدر وجدانش ضعیف باشد باز در برابر گناهانی که مرتکب شده، ظلم هایی که کرده، بی وفایی ها، پیمان شکنی ها، خیانت ها، دروغ ها و آلودگی های اخلاقی دیگر احساس شرمندگی می کند، احساس می کند. که از درون جانش می سوزد، همانند شخص مجرمی که مأموران انتظامی در به در دنبالش می گردند، احساس وحشت می کند. هرچه وجدانش قوی تر باشد، این احساس در او قوی تر خواهد بود.

 

احساس گناه از نظر روان شناسان از مظاهر منفی تقدیر ذاتی به حساب می آید و احساسی بیمارگونه از ارتکاب گناه و خطاست که حتی ممکن است عمداً و یا باآگاهی مرتکب نشده باشد و یا اگر با اختیار آن را انجام داده باشد، می بایست فکر جبران و حل آن باشد، نه آن که احساس آن باعث رنج و درد او گردد.

 

از بارزترین اشکال احساس کمبود و گناه به معنای بیماری آن، ارزش یابی منفی از خود است و خود را به شدت سرزنش می کند. گاه می گوید: نباید این کار را می کردم، و یا باید کاری را که می کردم، ولی نکردم. گاه با صراحت می گوید: معلوم می شود که آدم بدی هستم، شیطان در وجودم رخنه کرده، بی شخصیت هستم، آدم بی ارزشی هستم و مانند این. (273)

 

اگر علاوه بر احساس گناه، احساس افسردگی، خجالت یا اضطراب هم باشد معلوم می شود که این شخص گرفتار یکی از پیش فرض های ذیل نیز هست:

 

1. به خاطر رفتار بدم، آدم حقیر و بی ارزشی هستم. این برداشت منجر به افسردگی می شود.

2. اگر مردم بفهمند که چه کرده ام، به دیده حقارت نگاهم خواهند کرد. این شناخت به خجالت منجر می شود.

3. ممکن است به تلافی کاری که کرده ام تنبیه شوم. این فکر موجب اضطراب می شود.

 

حال سؤال این است که بر فرض کار اشتباهی کرده است آیا به راستی سزاوار سرزنش است؟ آیا آن عمل گناه تا این اندازه وحشتناک و غیراخلاقی است؟ آیا این شخص مطمئن است که مبالغه نمی کند؟ (274)

 

علت هر نوع نگرش منفی فرد نسبت به خود را باید در سرزنش خود جستجو کرد. خواه این نگرش به صورت سرزنش باشد یا دل سوزی و ترحم و خواه مربوط به احساس کمبود باشد یا احساس گناه و یا سایر اشکال نگرش منفی نسبت به خود.

 

به هرحال احساس گناه، به صورت بیمارگونه که در افراد ظاهر می شود، یکی از عوامل پژمردگی، افسردگی، اضطراب و نگرانی است که باید برای آن فکری کرد؛ وگرنه انسان ها دایم در رنج بوده و از درون می سوزند و از بیرون به صورت یک انسان افسرده و پژمرده در جامعه ظاهر می شوند واین نوع بیماری تازمانی که از ریشه برکنده نشود وعلل آن برطرف نشود، صرفاً با مراجعه به پزشک ومصرف داروهای مربوطه قابل علاج نخواهند بود.

 

بررسی

از این که انسان دارای وجدان و فطرت انسانی و الهی است تردیدی وجود ندارد، و باز این که در انسان به تعبیر قرآن کریم «نفس لوامه» وجود دارد و او را پس از ارتکاب گناه مورد سرزنش قرار می دهد، شکی نیست، اما سخن در این است که فایده و خاصیتِ این نفس لوامه و یا به تعبیر امروزی «وجدان بیدار» انسان، چیست؟ آیا سرزنش او برای انسان نفعی دارد و بالأخره او را به راه صحیح الهی و ترک گناه می کشاند یا صرفاً او را سرزنش می کند آن هم به قدری که او را به صورت یک انسان غمگین، افسرده، مضطرب و نگران درمی آورد که دیگر به درد هیچ کاری حتی عبادات نخورد؟ روان شناسانی که احساس گناه را در کتاب هایشان به عنوان علتی برای افسردگی، رنج و درد مطرح می کنند، اغلب یک سویه به قضاوت می نشینند و احساس گناه را تنها در بعد منفی آن می بینند. در حالی که آن چه مهم است و فلسفه خلقت «نفس لوامه» است بُعد مثبت آن است که ذیلاً اشاره می شود.

 

احساس گناه مثبت و منفی

قبل از تبیین احساس گناه مثبت و منفی، لازم است بدانیم که گناه در اصطلاح روان شناسان غیر از گناه به معنای عبادی آن است. معنای عبادی گناه یعنی پشیمانی عالمانه از ارتکاب آن چه که خداوند نهی فرموده است. لکن گناه در نظر روان شناسان، احساسی بیمارگونه از ارتکاب گناه یا خطاست که عمداً، و یا باآگاهی مرتکب نشده است و یا کاری است که برخلاف آداب، رسوم و شئون انجام گرفته است، ولی مورد نهی شارع نبوده است. مثلاً در خدمت به یکی از مهمانانش کوتاهی کرده یا سهواً نسبت به دوستش اهانت کرده است. برای این کار به خود می پیچد و به جهت چنین کوتاهی و تقصیری به موءاخذه خود می پردازد و در ملامت و سرزنش خود زیاده روی می کند.

 

روان شناسان بین دو نوع احساسِ گناهِ منفی و مثبت، تفاوتی قایل نشده اند و نتیجه آن ارتکاب اشتباهاتی است که بدون شک در بهداشت روانی انسان موءثر افتاده است.

 

اما دیدگاه اسلام از یک طرف مبتنی بر تفاوت بین این دو نوع احساسِ خطا یا گناه است و از طرف دیگر مبتنی بر ترسیم نوعی احساس است که فرد مسلمان باید دارا باشد.

 

نوعی احساسِ خطاکاری وجود دارد که بی تردید بیماری است. مانند آن چه در بالا اشاره شد. شخصی که مثلاً در خدمت به یکی از میهمانانش کوتاهی کرده یا سهواً نسبت به دوستش اهانت کرده است، تمام شب را به خود می پیچد و به جهت چنین کوتاهی و تقصیری، به موءاخذه خود می پردازد و در ملامت و سرزنش خود زیاده روی می کند و از خطایی که از او سرزده گریان می شود؛ به طوری که این احساس خطاکاری جزیی از شخصیت او می شود و او را در ورطه ابتلا به بیماری های عصبی قرار می دهد (احساس گناه منفی).

 

این نوع احساس گناه و خطاکاری، بدون شک با نوع دیگر آن (احساس گناه مثبت) که بهنجار است، تفاوت دارد و آن احساسِ گناه به معنای عبادی است. مانند کسی که مثلاً عمل حرامی انجام داده، مرتکب قتلی شده یا شرابی خورده و یا مال یتیمی را برداشته و سپس پشیمان شده است. به طوری که احساساتش مصداق فرموده رسول خدا صلی الله علیه و آله شد که می فرمایند: موءمن احساس می کند که گناهش مانند کوهی بر سینه اش سنگینی می کند، اما احساس فاسق، به نحوی است که گویا پشه ای از جلوی صورتش عبور کرده است. در این مثال احساس گناه از نظر بهداشت روانی بسیار بهنجارتر است تا احساس آنی و گذرای آن، یعنی کاملاً مخالف حالت سابق است. (275)

 

به هرحال احساس گناه به صورت مثبت، انسان را به کمال می رساند؛ زیرا شخص از عمل بدِ پیشینِ خود پشیمان می شود و دیگر مرتکب آن نمی شود و اگر مفسده ای بر آن مترتب بود، درصدد اصلاحش برمی آید که این همان توبه در اسلام است.

 

اما احساس گناه به صورت منفی نه تنها برای شخص مفید نیست و او را اصلاح نمی کند و به کمال نمی رساند، بلکه نوعی بیماری است که شخص را از پا درمی آورد و به افسردگی و رنج دایم مبتلا می سازد.

 

در اسلام احساس گناه، خوب است به شرط این که او را وادار به توبه و اصلاح کارهای زشتِ قبلی نماید و احساس بیمارگونه گناه که منجر به خود آزاری و سرزنشِ افراطی و سرانجام ابتلا به افسردگی نماید، مورد قبول نیست؛ زیرا گناه، قابل بخشش است و رحمت خدا بر غضبِ او سابق است؛ لذا ترسِ بیهوده و خارج از حدِ اعتدال، صحیح نیست.

 

توبه دری به سوی رحمت خداوند

از جمله مشکلات مهمی که بر سر راه مسایل تربیتی وجود دارد، احساس گناه کاری بر اثر اعمال بد پیشین است. مخصوصاً زمانی که این گناهان، سنگین باشد، این فکر دایماً در نظر انسان مجسم می شود که اگر بخواهد مسیر خود را به سوی کمال، پاکی و تقوا تغییر دهد، و به راه خدا بازگردد، چگونه می تواند از مسئولیت سنگین گذشته، خود را برهاند.

 

این فکر مانند کابوسی وحشتناک بر روح او سایه می افکند و چه بسا او را از تغییر برنامه زندگی و گرایش به پاکی، بازمی دارد.

 

به او می گوید: توبه کردن چه سود!؟ چراکه: زنجیر اعمال گذشته ات هم چون یک طوق لعنت، بر دست و پای توست. اساساً تو رنگ گناه پیدا کرده ای، رنگی ثابت و تغییرناپذیر!

 

کسانی که با مسایل تربیتی و گناه کارانِ توبه کار، سر و کار دارند، آن چه را گفتیم به خوبی آزموده اند، آنان می دانند این چه مشکل بزرگی است. در چنین حالتی، اگر درهای رحمت به روی چنین افرادی بسته باشد، برای همیشه مأیوس مانده و از راه نجات باز می مانند (احساس گناه منفی)، ولی خوشبختانه در فرهنگ اسلامی، این مشکل حل شده و توبه و انابه را هر گاه با شرایط، همراه باشد به عنوان وسیله قاطعی برای جدا شدن از زندگی آلوده و نکبت بارِ گذشته و آغاز زندگی جدید و حتی تولد ثانوی می داند. کراراً در روایات اسلامی درباره گنه کارانِ توبه کار می خوانیم: «کمَنْ وَلَدَتْهُ اُمَّهُ؛ (276) او همانند کسی است که (تازه) از مادر متولد شده است».

 

در روایتی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می خوانیم:

«أَلتّائِبُ مِنَ الْذَّنْبِ کمَنْ لا ذَنْبَ لَهُ؛ کسی که از گناه توبه کند، همانند کسی است که اساساً گناه نکرده است».

 

و در آیه شریفه می فرماید: «قُلْ یا عِبادِی الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ یغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحِیمُ وَأَنِیبُوا إِلی رَبِّکمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ یأْتِیکمُ العَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ». (277)

 

بنابراین، در مکتب تربیتی اسلام، توبه به عنوان یک اصل تربیتی با اهمیت فوق العاده ای مطرح است و از تمام گنه کاران دعوت می کند که برای اصلاح خویش و جبران گذشته، از این در وارد شوند. در توبه، دری به سوی رحمت الهی است. لذا در قرآن کریم، «96» مرتبه ماده توبه و «230» مورد ماده «غفر و استغفار» ذکر شده است که همه این ها نشانه اهمیتِ توبه در دیدگاه الهی است.

 

امام علی بن الحسین علیه السلام در مناجات «تائبین» به پیشگاه حضرت حق چنین عرضه می دارد:

«اِلهی اَنْتَ الَّذی فَتَحْتَ لِعِبادِک باباً اِلی عَفْوِک سَمَّیتَهُ التَّوْبَةَ فَقُلْتَ تُوبُوا اِلَی اللهِ تَوْبَةً نَصُوحاً فَما عُذْرُ مَنْ اَغْفَلَ دُخُولَ الْبابِ بَعْدَ فَتْحِهِ؛ (278) خدای من! تو کسی هستی که دری به سوی عفوت به روی بندگانت گشوده ای، و نامش را توبه نهاده ای، و فرموده ای بازگردید به سوی خدا و توبه کنید توبه خالص، اکنون عذر کسانی که از ورود از این در، بعد از گشایش آن غافل شوند، چیست؟ ».

 

به قدری در روایات اسلامی نسبت به مسأله توبه، تأکید شده است تا جایی که از امام باقر علیه السلام نقل شده است که:

«اِنَّ اللهَ تَعالی اَشَدُّ فَرَحاً بُتَوبةِ عَبدِهِ مِنْ رَجُل اَضَلَّ راحِلَتَهُ وَزادهُ فِی لَیلة ظَلْمَاءِ فَوَجَدَها؛ (279) خداوند از توبه بنده اش، بیش از کسی که مرکب و توشه خود را در بیابان، در یک شب تاریک، گم کرده و سپس آن را بیابد، شاد می گردد».

 

این تعبیراتِ آمیخته با بزرگواری، همه برای تشویق بندگان گنه کار به این مهم است.

به هر حال، «توبه» امری است عظیم و راهی است برای بازگشت به حق تعالی و رحمت واسعه او، و با وجود چنین راه نجاتی، دیگر جایی برای احساس گناه به صورت منفی باقی نمی ماند.

 

توبه چیست؟

«توبه» در لغت به معنای بازگشت است و در قرآن کریم، هم به خدا نسبت داده شده و هم به انسان. «توبه خدا» به معنای برگرداندن لطف و رحمت خود به سوی بندگان، و توبه انسان به معنای برگشت او از حالات و اعمال فاسد گذشته خود است لذا هر توبه انسان، محفوف به دو توبه از خداست اول، خدا توبه می کند؛ یعنی لطف خود را به بندگانِ گنه کار، برمی گرداند و با این لطف، انسان متوجه بدی های خود می شود. پس از این توجه، توبه کرده و از افعال و اعمال گذشته خود پشیمان می شود و برمی گردد. پس از این حالت، بار دیگر خدا لطف کرده و توبه او را می پذیرد. آری، یک توبه انسان، میان دو توبه لطف خدا قرار می گیرد.

 

اول: خدا توفیقِ توجه به عیب ها را به انسان عطا می کند.

دوم: انسان، پشیمان شده و از آن عیب ها و فسادها، توبه می کند.

سوم: خداوند کریم و رحیم، این توبه را می پذیرد.

 

قرآن کریم، این حقیقت را چنین بازگو می کند: «ثُمَّ تابَ عَلَیهِمْ لِیتوبوا إِنَّ اللهَ هُوَالتَّوَّابُ الرَّحِیم؛ (280) خداوند لطف خودش را بر آنان شامل می کند و می فهمند که بد کرده اند، سپس آن افراد، متوجه توبه می شوند، بار دیگر خداوند رحیم، توبه آنان را پذیرفته وآنان را می بخشد».

 

علی علیه السلام «توبه» را چنین معنا می کند:

«التَّوبَةُ نَدَمٌ بِالْقَلْبِ وإستغفارٌ باللِّسانِ وَتَرَک بِالْجَوارحِ وإِضمارٌ اَنْ لا یعوُدَ؛ (281) توبه از چهار چیز تشکیل می گردد: اول: پشیمان شدن قلبی، دوم: آن پشیمانی در قالب استغفار به زبان جاری گردد، سوم: در کنار آن دو، ترک معاصی و رها کردن فسادهای گذشته، تحقق یابد. چهارم: تصمیم بر این که در آینده نیز آن گناهان و فسادها تکرار نگردد».

به هر حال، پشیمانی از گذشته و تصمیم بر ترک کردار زشت در آینده، و ابراز این حالت با ذکر استغفار، بدنه اصلی توبه را تشکیل می دهد.

 

آثار توبه

با مراجعه به آیات قرآن کریم و روایت اهل بیت علیه السلام درباره توبه، معلوم می شود که برای توبه، آثار بسیاری است که در این جا به بخشی از آنها در حد این نوشتار، اشاره می کنیم.

 

البته توبه ای دارای آثار ذیل است که با شرایطِ کامل و به عنوان توبه حقیقی و یا به تعبیر قرآن کریم «توبه نصوح» واقع شده باشد، نه آن که با صرف گفتن یک «استغفراللّه » این همه آثار بر آن مترتب شود. اساساً اگر شخصی توبه کند و پس از توبه، هم چنان به کردار زشتش ادامه دهد، نه تنها توبه کار نیست، بلکه به تعبیر امام باقر علیه السلام مستهزء و مسخره کننده است. «المُقیمُ علی الذَّنبِ وَهُوَ یسْتَغْفِرُ مِنهُ کالْمُستَهزِء؛ (282) کسی که نسبت به گناه پافشاری داشته و در عین حال، استغفار می کند، مانند کسی است که مسخره می کند».

 

در قرآن کریم، تنها در یک آیه پنج اثر برای «توبه» بیان شده است که عیناً متن آیه آورده می شود:

«یا أَیها الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلی اللّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسی رَبُّکمْ أَنْ یکفِّرَ عَنْکمْ سَیئاتِکمْ وَیدْخِلَکمْ جَنّات تَجْرِی مِنْ تَحْتِها الأَنْهارُ یوْمَ لا یخْزِی اللّهُ النَّبِی وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ یسعی بَینَ أَیدِیهِمْ وَبِأَیمانِهِمْ یقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَاغْفِرْ لَنا إِنَّک َ عَلی کلِّ شَی ء قَدِیرٌ؛ (283) ای کسانی که ایمان آورده اید! توبه کنید، توبه خالص. امید است با این کار، پروردگارتان، گناهان شما را ببخشد و شما را در باغ هایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است، وارد کند؛ در آن روزی که خداوند پیامبر و کسانی که به او ایمان آورده اند را خوار نمی کند. این در حالی است که نور آنان از پیشاپیش آنان و از سمت راستشان در حرکت است و می گویند: پروردگارا! نور ما را کامل کن و ما را ببخش که تو بر هر کار توانایی».

 

از این آیه و سایرآیات استفاده می شود که «توبه نصوح و خالص» دارای چند اثر بزرگ است:

1. بخشودگی سیئات و گناهان. که در آیات دیگر نیز وارد شده و اساساً ثمره اصلی توبه همین است: «وَ إِنِّی لَغَفّارٌ لِمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدی؛ (284) من بخشنده کسانی هستم که توبه نمایند و ایمان آورده و عمل شایسته انجام دهند (و از نظر امور سیاسی و تبعیت از رهبر الهی و لایق نیز) هدایت یافته باشند (یعنی بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله از اهل بیت او تبعیت کرده باشند) ».

 

2. رسوا و مفتضح نشدن در روزی که پرده ها کنار می رود و حقایق آشکار می گردد و دروغ گویانِ تبهکار، رسوا می شوند. آری در آن روز، تنها پیامبر صلی الله علیه و آله و موءمنان، آبرومند خواهند بود؛ چرا که آن چه گفتند، به واقعیت می پیوندد: «یوْمَ لا یخْزِی اللّهُ النَّبِی وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ». (285)

 

3. نور ایمان و عمل آنان در پیشایش و سمت راست آنان حرکت می کند و مسیر آنان را به سوی بهشت روشن می سازد: «نُورُهُمْ یسعی بَینَ أَیدِیهِمْ وَبِأَیمانِهِمْ». (286)

 

4. توجه شان به خدا بیشتر می گردد. لذا رو به سوی درگاه خدا آورده و از او تقاضای تکمیل نور و آمرزش کامل گناه خویش می کنند: «یقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَاغْفِرْ لَنا». (287)

 

5. بالاخره، ورود در بهشت پربرکت و نعمت الهی، یکی از ثمرات آن است: «وَیدْخِلْکمْ جَنّات تَجْرِی مِنْ تَحْتِها الأَنْهارُ». (288)

 

6. شیرین شدن زندگی تلخ و ناگوار همراه با آلودگی، چنان که می فرماید: «تُوبُوا إِلَیهِ یمَتِّعْکمْ مَتاعاً حَسَناً؛ (289) هرگاه شما توبه کنید، خداوند شما را به بهره ای نیکو، کامیاب می نماید».

 

7. تبدیل سیئات به حسنات، یعنی نه تنها خداوند در اثر توبه گناه را می بخشد، بلکه گناه را تبدیل به ثواب و «سیئات» را مبدل به «حسنات» می نماید. چنان که می فرماید:

 

«إِلاّ مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَاُّولئِک یبَدِّلُ اللّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَنات؛ (290) کسی که توبه کرده و ایمان آورده و عمل صالح انجام دهد، خداوند بدی های آنان را به حسنات تبدیل می کند».

 

8. نزول برکات و توانمندی، در اثر توبه و پاک شدن از آلودگی ها، خداوند برکاتش را از قبیل باران و غیره نازل می کند و او را توانمند قرار می دهد. چنان که می فرماید: «تُوبُوا إِلَیهِ یرْسِلِ السَّماءَ عَلَیکمْ مِدْراراً وَیزِدْکمْ قُوَّةً إِلی قُوَّتِکمْ؛ (291) توبه کنید تا خداوند آسمان را برای شما به باریدن فراوان بگمارد و نیرویی بر نیرویتان بیفزاید».

 

9. رزق و روزی مادی و معنوی فراوان برای انسان تائب. چنان که می فرماید: «اسْتَغْفِرُوا رَبَّکمْ إِنَّهُ کانَ غَفّاراً یرْسِلِ السَّماءَ عَلَیکمْ مِدْراراً وَیمْدِدْکمْ بِأَمْوال وَبَنِینَ وَیجْعَلْ لَکمْ جَنّات وَیجْعَلْ لَکمْ أَنْهاراً». (292)

 

10. محبوب خدا و خلق خدا شدن؛ زیرا انسانی که خود را از آلودگی ها پاک نماید و درصدد اصلاح خود برآید و تمام همش را کسب رضای خدا قرار دهد، قهراً محبوب خدا خواهد شد. چنان که در آیه شریفه آمده است: «إِنَّ اللّهَ یحِبُّ التَّوّابِینَ؛ (293) خداوند، توبه کاران را دوست دارد».

 

در حدیثی، رسول خدا ضمن برشمردن وظایف مردم، فرمودند:

«وَیحِبّونَ التّائِب؛ (294) مردم باید کسانی را که به راه حق بازگشته و توبه کرده اند، مورد محبت قرار دهند».

 

یعنی شخص گنه کار نباید برای همیشه مورد بُغض و طعن مردم باشد. اگر از گناه خود توبه کرد و درصدد اصلاح مفاسد پیشین برآمد، مردم نیز باید رفتار خود را نسبت به او تغییر دهند و او را در جامعه پذیرا شوند تا گنه کاران دیگر نیز تشویق به توبه شوند.

 

11. پیوند با مؤمنین: منافقین و تبهکاران در اثر عقاید فاسد و اعمال ناشایسته، رابطه دینی شان از موءمنین قطع شده و دیگر به اصطلاح جزء برادران دینی به حساب نمی آیند، ولی وقتی توبه کنند و مفاسد پیشین را اصلاح و خرابی ها را جبران کنند، دو مرتبه به موءمنین می پیوندند. چنان که می فرماید: «فَإِنْ تابُوا وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّکاةَ فَإِخْوانُکمْ فِی الدِّینِ». (295)

 

با توجه به توبه و آثارِ رحمت بار آن دیگر جایی برای نگرانی، اضطراب و افسردگی از احساس گناه نیست؛ زیرا توبه همانند آب زلالی است که هر نوع آلودگی و کثافت را پاک نموده و شستشو می دهد و انسان را به حالت اول خلقت برمی گرداند. «کیومٍ وَلَدَتْهُ اُمُّهُ» احساس گناه به خاطر آن است که راه نجات از عواقب اعمال گذشته خود را نمی یابد و نمی داند که چگونه آن را جبران نماید. حق دارد که در اثر احساس گناه، رنج بکشد و آزرده گردد و برای همیشه برای عاقبت دردناک خود نگران باشد، اما اگر شخصی است که پای بند به تعلیمات دینی است و در دین راه نجات را به او نشان داده اند و به او فهمانده اند که چگونه از چنگال عواقب سوء آن رهایی یابد، می تواند احساس آرامش و راحتی کند.

 

بنابراین احساس گناه برای بی دینان باعث رنج، ملال، نگرانی و اضطراب است؛ اما برای متدینان به دین اسلام که توبه یکی از ضروریاتِ آن است، ابداً مایه رنج و نگرانی نخواهد شد؛ چون راه گریز از عواقب سوء گناه در اختیار است و انسان با انتخاب آن راه گریز، خود را از عواقب سوء احساس گناه نجات می دهد.

 

منبع:حوزه

1 183 184 185 186 187 311